Một ngày qua ba khu phố Singapore: đọc đời sống từ cửa đền, bữa ăn và nhà phố

Chinatown, Little India và Kampong Gelam đều đáng để đi chậm. Điều thú vị khi ghép cả ba trong một ngày là mang theo cùng vài câu hỏi: nơi thờ tự nằm cạnh hàng quán ra sao, một bữa ăn bắt đầu bằng những lựa chọn và trao đổi nào, tầng trên và tầng dưới của nhà phố được sử dụng thế nào? Mỗi khu chỉ cần ghi lại một hai chi tiết. Đến cuối chiều, đặt chúng cạnh nhau, bạn sẽ thấy những mối liên hệ làm nên câu chuyện riêng của ngày đi bộ này.

Lịch trình kéo dài chín giờ, tổng cộng 540 phút, từ bên ngoài ga Chinatown đến bên ngoài ga Bugis. Buổi sáng dành cho Chinatown, buổi trưa ăn và dạo ở Little India, rồi đi bộ sang Kampong Gelam. Trọng tâm là đường phố công cộng, ngoại thất công trình tôn giáo và quán ăn thực sự mở cửa trong ngày. Phòng trưng bày bảo tàng hay việc vào bên trong đền, nhà thờ Hồi giáo được dành cho chuyến khám phá riêng từng khu. Hai bữa chính, một bữa nhẹ, thời gian uống nước, ngồi nghỉ và xem lại ghi chép đều đã tính vào lịch; bạn không phải đi bộ liên tục suốt chín giờ.

1. Nhìn các khu phố qua những mối liên hệ

Tên khu phố giúp xác định vị trí, nhưng không cho biết một người qua đường thuộc cộng đồng nào. South Bridge Road ở Chinatown có cả đền Sri Mariamman và nhà thờ Hồi giáo Jamae. Little India cũng có các cơ sở tôn giáo phục vụ người Tamil theo đạo Hồi và những cộng đồng khác. Các giới thiệu chính thức về Kampong Gelam nhắc đến mối liên hệ với người Malay, người Arab cùng nhiều nhóm cư dân. Hôm nay, hãy quan sát không gian và cách sử dụng mà những cuộc gặp gỡ ấy để lại. Đến trước một cửa hàng, bắt đầu từ biển hiệu và hàng hóa, thay vì đoán lai lịch của chủ quán hay khách mua.

Bạn có thể chia ghi chú trên điện thoại thành ba cột: “lối vào và không gian bên cạnh”, “đồ ăn và giao dịch”, “cách dùng nhà phố”. Ghi riêng điều tận mắt thấy và thông tin lịch sử đã đọc. “Có người đợi cạnh cửa” là quan sát; “ngôi đền từng che chở cho người mới nhập cư” là thông tin từ tài liệu. Tách hai phần giúp nhớ rõ mình đã phát hiện điều gì và nguồn tư liệu bổ sung điều gì.

Dùng bản đồ thành phố Singapore để xác định ba khu. Chặng Chinatown–Little India đi bằng MRT: danh sách ga của SBS Transit ghi cả hai trên tuyến North East. Số phút đi bộ, chờ và đi tàu bên dưới là khoảng dự trù để lên lịch, không phải thời gian đã đo thực tế. Trước khi ra ga, xem bản đồ và biển chỉ dẫn tại chỗ. Từ Little India đến Kampong Gelam có một chặng đi bộ riêng, kèm nghỉ giữa đường. Lịch trình không chỉ định cửa ra, từng ngã rẽ hay một tuyến liên tục không có bậc cấp.

2. Chinatown: những đời sống gặp nhau trên South Bridge Road

Sau khi định hướng bên ngoài ga, chọn một đoạn ngắn quanh Pagoda Street và South Bridge Road. Nhìn lên cửa sổ tầng trên của các shophouse, rồi hạ mắt xuống biển hiệu và cửa ra vào bên dưới. Nhịp điệu của mặt tiền phía trên có tiếp nối ở hàng biển hiệu không? Hàng hóa được bày đến đâu, người đi bộ đi qua khoảng nào? Giới thiệu của URA về shophouse mô tả cách bố trí truyền thống: tầng dưới kinh doanh, tầng trên để ở, phần tầng trên nhô ra che lối đi five-foot way. Đây là gợi ý để đọc kiến trúc. Công năng hiện nay có thể khác, và chỉ nhìn từ ngoài chưa đủ biết tầng trên còn có người ở hay không.

Ở đền Sri Mariamman, tháp cổng dễ thu hút ánh nhìn. Hãy đặt thêm một câu hỏi: một nơi thờ tự đã giúp những người vừa đặt chân đến thành phố như thế nào? Lịch sử do ngôi đền giới thiệu ghi nhận vai trò trú chân cho người nhập cư, trung tâm sinh hoạt cộng đồng và nơi đăng ký hôn nhân. Với bối cảnh ấy, cổng đền không chỉ là phông ảnh mà còn gợi lên mối liên hệ giữa chỗ ở, việc làm và mạng lưới quen biết.

Tài liệu về nhà thờ Hồi giáo Jamae gần đó nói đến người Chulia theo đạo Hồi từ bờ biển Coromandel ở miền nam Ấn Độ. Nhiều người buôn bán, đổi tiền và sống ở Chinatown cùng cư dân gốc Hoa và những người Ấn khác. Từ ngoài, so sánh cách hai lối vào tôn giáo hướng ra phố và nằm cạnh cửa hàng. Điều đáng nhìn là kiến trúc và không gian chung, không phải xếp hạng các tôn giáo.

Quan sát trong phần không gian công cộng được phép tiếp cận hôm đó. Khi có người đi lễ hoặc dự hoạt động ra vào, để lối cửa thông thoáng; hỏi trước nếu muốn chụp cận cảnh một người. Giữa buổi sáng, dành nửa giờ ăn nhẹ hoặc uống gì đó, bổ sung nước và ngồi nghỉ. Sau đó trở lại một đoạn nhà phố gần đó để tìm thêm chi tiết. Nếu cửa hàng chưa mở, cửa sổ tầng trên, mặt đứng và cách bố trí lối vào vẫn đáng xem; không cần chờ một món hàng cụ thể được bày ra.

3. Little India: ăn trưa rồi nối câu chuyện chợ với phố

Sau chặng MRT, hãy ăn trưa trước. Tekka Centre là nơi có thể quan sát chợ và việc bán đồ ăn nấu sẵn cùng hiện diện trong đời sống thường ngày, nhưng không phải mọi quầy thực phẩm tươi đều còn bán vào giữa trưa. Trước khi đi, xem lịch vệ sinh và đóng cửa trung tâm ăn uống của NEA. Nếu cả trung tâm nghỉ để vệ sinh, chuyển sang quán gần đó đang mở và bỏ phần quan sát chợ. Kiểm tra lại chỗ ngồi và giá ở nơi thay thế.

Đọc thực đơn trước khi chọn: món bán riêng, kèm đồ ăn phụ, hay phải gọi thêm phần tinh bột và đồ uống? Nếu có dị ứng hoặc yêu cầu ăn uống, hỏi về nguyên liệu và cách chế biến. Khi cần đồ ăn halal, kiểm tra chứng nhận còn hiệu lực của đúng quầy hoặc hỏi trực tiếp; tên khu phố, vẻ ngoài của người bán hay tên món không đủ để kết luận. Xem giá trước khi gọi và chừa đường cho khách khác lúc bê đồ ăn hoặc tìm chỗ. Khung ăn trưa gồm 10 phút đi bộ, 15 phút chờ, 35 phút ăn và 10 phút nghỉ. Nếu hàng chờ quá dài, đổi sang quầy phù hợp khác sẽ dễ chịu hơn là ăn vội vài miếng cho kịp giờ.

Ăn xong, thử nghĩ về tên Tekka. Bài giới thiệu chợ Tekka cũ của Hội đồng Di sản Quốc gia kể về địa danh tiếng Phúc Kiến, tên tiếng Malay gắn với trâu, quá trình dời chợ, đổi tên rồi khôi phục tên Tekka. Chỉ một cái tên chợ đã có nhiều ngôn ngữ gặp nhau. Hình dung Little India là nơi chỉ của một nhóm người sẽ bỏ sót những lớp chuyện này.

Chọn một đoạn Serangoon Road và phố mua bán gần đó, tập trung vào thứ bạn quan tâm: vòng hoa, vải hoặc gia vị. Chú ý đơn vị bán, cách trưng bày và những điều người mua cần hỏi. Không cần đoán công dụng của từng vòng hoa hay lý do mua hàng của người khác. Hướng dẫn Little India của Tổng cục Du lịch Singapore giới thiệu những nghề buôn bán này cùng các nhà thờ Hồi giáo, nhắc rằng nhiều nếp sống cùng hiện diện trong khu.

Nếu sức đi bộ và điều kiện tiếp cận cho phép, tập trung đoạn dạo này quanh Dunlop Street và dừng ở không gian công cộng bên ngoài nhà thờ Hồi giáo Abdul Gafoor. Tư liệu của Hội đồng Di sản Quốc gia nhắc đến những tín đồ ban đầu gồm thương nhân Tamil theo đạo Hồi và người Bawean chăm ngựa; tiền thuê nhà phố cùng các nhà kho, lán quanh đó đã góp phần xây nhà thờ mới. Câu hỏi buổi sáng được mở rộng: buôn bán và đời sống tôn giáo có thể chia sẻ cả nguồn lực, ngoài việc ở chung một con phố. Không có phần tham quan nội thất. Nếu đi đến đây quá mệt, giữ phần quan sát phố hàng rồi nghỉ.

4. Kampong Gelam: đặt công trình tôn giáo cạnh những cửa hàng vải

Nghỉ 20 phút sau Little India rồi mới đi về phía Kampong Gelam. Chặng tiếp theo dài 45 phút, gồm 35 phút đi bộ và 10 phút nghỉ giữa đường. Sang đường, xem hướng và dừng uống nước đều cần thời gian. Khi quá nóng, có giông hoặc thấy không khỏe, đổi sang xe hoặc kết thúc sớm. Đó là thay đổi kế hoạch: cần tính lại chi phí, điểm đón trả và giờ đến dự kiến. Khoảng dành cho đi bộ không phải cam kết về thời gian đi xe.

Quanh nhà thờ Hồi giáo Sultan và Bussorah Street, nhìn toàn thể công trình trước, rồi nhìn con phố hướng về nó. Lịch sử do nhà thờ giới thiệu kể về các lần xây lại, mở rộng và việc thi công theo giai đoạn để hoạt động cầu nguyện vẫn tiếp diễn. Nhờ vậy, có thể hình dung một địa điểm luôn được sử dụng đã thay đổi qua thời gian như thế nào. Hôm nay cũng cần để lối vào và đường đi của người hành lễ thông thoáng. Cuộc dạo ngắm ngoại thất này không bao gồm đặt chỗ vào trong hay tour có hướng dẫn.

Đến Arab Street, đưa mắt từ mái vòm xuống các cửa hàng. Chọn một hai nơi bán vải hoặc sản phẩm liên quan đang mở, xem vải được cuộn, gấp hay may thành đồ hoàn chỉnh. Hỏi trước khi sờ chất liệu hoặc chụp cách bày hàng bên trong. Bài viết của Centre for Liveable Cities về khu phố đặt ăn uống, bán lẻ, dệt may và nghề truyền thống trong cùng khu bảo tồn, đồng thời nói đến việc cư dân và doanh nghiệp tham gia lập kế hoạch cho nơi này. Bản sắc lịch sử vẫn hiện diện trong một khu phố có hoạt động thương mại và cách sử dụng tiếp tục thay đổi.

Giờ hãy nhớ lại Pagoda Street và Little India. Cửa hàng nào khiến bạn nhìn là thấy ngay hàng hóa, nơi nào cần trò chuyện mới biết các lựa chọn? Cửa sổ tầng trên và biển hiệu tầng dưới hài hòa với nhau hay gợi những giai đoạn sử dụng khác nhau? Không cần tìm đáp án cố định cho từng khu; một điểm giống và một điểm khác đã đủ. Hôm nay không nối thêm Haji Lane hay một nhánh mua sắm khác, để giữ thời gian ăn uống và kết thúc thong thả.

5. Đủ 540 phút, có cả ăn uống và nghỉ chân

Đây là ví dụ bắt đầu lúc 09:00 và kết thúc bên ngoài ga Bugis lúc 18:00. Thời gian từ chỗ ở đến Chinatown và từ Bugis trở về tính riêng. Đi bộ và chờ đợi không phải những mức tối đa đã đo. Chỗ ngồi, từng cửa hàng và khả năng đi vào không gian công cộng cần xem theo tình hình trong ngày.

Cho bữa nhẹ buổi sáng, bữa trưa, bữa tối sớm và nước uống thêm, có thể đặt ngân sách ăn uống cá nhân khoảng S$25–40 mỗi người. Đây là mức dự trù để chọn món, không phải giá một suất cố định hay giá hiện tại được xác nhận tại quán cụ thể. Điều chỉnh theo thực đơn và sức ăn. Vé MRT, xe phát sinh, đi lại từ chỗ ở, mua sắm và vé điểm tham quan thêm tính riêng. Tuyến chính không có lượt vào cửa trả phí, cũng không cần mua thứ gì ở cả ba khu.

6. Nếu chậm giờ, xem ít hơn và khép lại phần so sánh

Nếu đến Kampong Gelam muộn 15 phút và chưa bắt đầu Arab Street, giảm 35 phút quan sát ở đó còn 20 phút, giữ nguyên 10 phút đi bộ. Nếu muộn 30 phút, giảm chính khoảng quan sát chưa dùng ấy còn 5 phút; tùy sức, chỉ xem cách bày hàng của một cửa tiệm từ ngoài. Giữ hai bữa chính, giờ nghỉ và chặng đến ga. Thời gian đã dùng không thể trừ lại lần nữa. Hãy rút ngắn một phần quan sát phía sau chưa bắt đầu, hoặc chấp nhận kết thúc muộn hơn.

Mưa lớn, nóng khó chịu hoặc chân mỏi là lý do hợp lý để dừng ở Little India. Hai khu đã đi vẫn đủ chất liệu so sánh. Five-foot way che được một số đoạn, nhưng giữa các khu còn đường không mái và chỗ sang đường; không có bảo đảm toàn tuyến có mái che hay không bậc cấp. Đổi sang xe hoặc điểm trong nhà đồng nghĩa với kiểm tra lại di chuyển, giờ mở và chi phí, thay vì cố nhét lựa chọn mới vào lịch cũ.

Ở lần ngồi nghỉ cuối, chọn ba ghi chép của riêng mình: một lối vào tôn giáo cạnh hàng quán, một giao dịch nhận thấy lúc ăn, một chi tiết ở tầng trên và tầng dưới của nhà phố. Phân biệt được điều đã thấy với câu chuyện tư liệu bổ sung sẽ đáng nhớ hơn số con phố đã đi qua. Cất ghi chép khi tới bên ngoài ga Bugis và kết thúc ngày dạo ba khu phố ở đó.